فروپاشی ناوگان حمل و نقل عمومی؛ نتیجه افزایش ۲۰ درصدی نرخ تاکسی ها، اتوبوس و مترو

در ایران تاکسی به عنوان یکی از وسایل حمل و نقل به خصوص حمل و نقل عمومی نقش مهمی در صنعت ترابری دارد و توجه، پرداختن به آن و ارتقای کیفیت و کمیت آن در شهرهای امروزی حائز اهمیت است.
بر اساس اظهارات شهردار تهران وضعیت حمل و نقل در پایتخت نامناسب است و منجر به آلودگی و بیماری مردم شده است. این در شرایطی است که رانندگان تاکسی نیز این روزها با مشکلات اقتصادی و معیشتی مواجه شده اند و افزایش شدید قیمت قطعات یدکی امان آن ها را بریده است.

به گفته مدیرعامل اتحادیه تاکسیرانی: کارکرد تاکسی در کشور ما با کشورهای دیگر متفاوت است و شاید عدم توازن بین مدهای حمل و نقل خصوصا آن دسته‌ از مدهایی که به عنوان حمل و نقل عمومی شناخته و تعریف شده‌ اند و شامل اتوبوس ،مترو، BRT و LRT است باعث شده که بار حمل و نقلی عمومی در کشور به دوش تاکسی باشد. در قانون توسعه حمل و نقل عمومی و مدیریت مصرف سوخت سهمی معادل ۲۵ درصد حمل و نقل شهری به تاکسی اختصاص داده شده است که از بین سایر مدهای حمل و نقل تنها تاکسی است که به سهم تعیین شده در قانون رسیده است.
ضامنی درباره علت این افزایش و کاهش سهم درصدی تاکسی‌ ها در برخی شهرها اظهار کرد: طبیعتا در شهرهایی که مدهای حمل و نقلی دیگر نظیر مترو و اتوبوس و…ضعیف است بار اصلی حمل و نقل بر عهده تاکسی است، از این رو می‌ توان گفت تاکسی نقش ویژه‌ ای در مباحث حمل و نقلی در کشور ایفا می‌ کند.

در حقیقت در دنیا از تاکسی به عنوان حمل و نقل خصوصی یاد می‌ شود اما در کشور ما چون تعیین کرایه‌ ها توسط شهرداری ‌ها انجام می شود و دولت توسط فرمانداری بر آنها نظارت دارد کرایه‌ ها تقریبا مناسب است و عملا کار کردی نزدیک به حمل و نقل عمومی دارد. در حقیقت در دنیا تاکسی به عنوان خدماتی لوکس شناخته می شود و کرایه های آن نیز متناسب با خدمات ارائه شده به صورت رقابتی و براساس عرضه و تقاضا مشخص می‌ شود، اما در کشور ما قیمت‌ ها کنترل شده و تاکسی جایگاه ویژه ‌ای در صنعت حمل و نقل عمومی دارد.

به گفته وی، در کلان‌ شهرها و شهرهای بزرگ که مدهای دیگر حمل و نقلی تا حدودی توسعه پیدا کرده است، تاکسی سهم ۲۴ تا ۲۵ درصدی دارد؛ اما هرچه شهرها کوچکتر می‌ شوند قاعدتا کارکرد تاکسی بیشتر خواهد شد و گاهی نیز به تک مدل حمل و نقلی تبدیل می‌ شود. در حقیقت ممکن است در شهرهای کمتر از ۱۵۰ هزار نفر جمعیت، اتوبوس کم و مینی ‌بوس هم برای تردد حومه‌ ای استفاده شود و عمده تمرکز حمل ‌و نقل بر روی تاکسی باشد.
مدیرعامل اتحادیه تاکسیرانی شهری کشور همچنین درباره تعداد تاکسی‌ های فعال در کل کشور و تعداد تاکسی‌ هایی که برای رسیدن به نقطه مطلوب در حمل و نقل عمومی نیاز است، گفت: حدود ۳۳۰ هزار تاکسی در کشور داریم. تاکسی‌ ها تعریف مشخصی دارند و به خودروهایی گفته می شود که پلاک آنها “ت” یعنی پلاک مرتبط با حمل ‌و نقل عمومی است. پلاک‌ های عمومی درون شهری زرد رنگ هستند. از این ۳۳۰ هزار تاکسی ۲۵۰ هزار تاکسی در شهرهای بالای ۱۰۰ هزار نفر و مابقی نیز در شهرهای کمتر از ۸۰ هزار نفر فعالیت می‌ کنند. با توجه به میانگین سهم درصدی تاکسی‌ ها در کشور، تعداد تاکسی موجود در کشور متناسب است. یعنی میانگین کشوری این را نشان می‌ دهد که نیازی به تاکسی نیست و یا اگر هم نیازی باشد حدود ۱۰درصد وضع موجود است که آن هم به مرور و متناسب با توسعه شهرها اضافه خواهد شد.

تاکسی های فرسوده جایگزین نمی شوند

در شرایط فعلی اگر مباحث مربوط به انباشت فرسودگی ناوگان را کنار بگذاریم و با فرض اینکه میزان نوسازی تاکسی‌ های فرسوده در حد نرمال بوده و حتی به صفر برسد، سالانه حدود ۱۵ هزار تا ۲۰ هزار دستگاه تاکسی نیاز داریم. به عبارت دیگر حدود ۱۵ هزار تا ۲۰ هزارتاکسی سالانه برای زمانی صادق است که انباشت فرسودگی نداشته باشیم.

این در حالیست که کارآیی تاکسی با خودروی شخصی متفاوت است. تاکسی بایستی روزانه ۲۰۰  کیلومتر به طور میانگین پیمایش کند؛ اما خودروی شخصی شاید روزی ۲۰ کیلومتر در سطح شهر پیمایش داشته باشد. بنابراین طراحی تاکسی‌ ها و طراحی خودرو باید متناسب با عملکرد و کارآیی آنها باشد.

برهمین اساس در برخی کشورهای دنیا خطوط ویژه تولید تاکسی دارند. به طور مثال در کشورهایی که سالانه به ۱۰ هزار خودرو نیاز باشد خط تولید اختصاصی راه‌ اندازی می ‌شود. اما در کشور ما اینگونه نیست و بایستی با شرکت‌ های خودروساز موجود وارد مذاکره شویم که البته هرچه با آنها مذاکره کردیم راه به جایی نبردیم.

به نظر می رسد که آنها تصور دارند تاکسیرانی مشتری دائمی و با گارانتی آنها هست، در حالی که این مشتری است که به آنها مراجعه خواهد کرد. در حقیقت بحث رقابتی وجود ندارد و به نوعی این حوزه اسیر انحصار شده است.

حمل و نقل عمومی

اما در پی مشکلات اخیر صنعت خودرو کشور، عملا طرح های مربوط به تعویض خودروهای فرسوده نیز به حالت تعلیق در آمده اند و رانندگان تاکسی های فرسوده، ماه هاست که در انتظار جایگزین شدن خودروهای خود هستند.

مسئله وقتی پر رنگ تر می شود که بدانیم قیمت قطعات یدکی نیز ظرف یک سال گذشته رشدی ۳ تا ۵ برابری را تجربه کرده است. برای مثال قیمت لنت ترمز پراید از حدود ۲۰ هزار تومان به بالای ۷۰ هزار تومان افزایش داشته و قیمت دیسک و صفحه نیز از حدود صد هزار تومان به بیش از ۴۵۰ هزار تومان رسیده است. این مسئله باعث شده تا برخی از رانندگان توان تعمیر و نگهداری از خودروهای خود را نداشته باشند و حتی در صورت بروز مشکلات سنگین (نظیر تعمیرات موتور) از چرخه حمل و نقل خارج شوند.

در چنین شرایطی اما افزایش ۲۰ درصدی نرخ کرایه تاکسی که البته تناسب چندانی نیز با نرخ تورم عمومی کشور ندارد، نمی تواند پاسخگوی افزایش هزینه های سرویس و نگهداری از خودروها باشد و مشکلات عدیده ای را برای رانندگان زحمت کش سرویس های حمل و نقل عمومی ایجاد می کند.

البته این مشکل محدود به تاکسی ها نیست و سایر انواع حمل و نقل عمومی را نیز شامل می شود. اما رانندگان تاکسی به سبب ماهیت فعالیت خصوصی خود، بیشتر در معرض آسیب های ناشی از تورم قرار دارند و ادامه چنین روندی می تواند به تهی شدن خیابان های از تاکسی های زرد رنگ و افزایش نرخ کرایه های مسافرکش های شخصی و فعالیت بیشتر تاکسی های اینترنتی و…منجر شود.

لینک منبع اصلی